DNS, HTTP & HTTPS: Web Katmanı

1. DNS (Domain Name System)

"İnternetin Telefon Rehberi". İnsanların okuyabildiği isimleri (google.com) IP adreslerine (142.250.1.1) çevirir.

Nasıl Çalışır (Basitleştirilmiş)

1. Tarayıcı: Yerel önbelleği (cache) kontrol eder.
2. İşletim Sistemi: /etc/hosts dosyasını kontrol eder.
3. Resolver: İSS'nin (ISP) DNS sunucusuna sorar.
4. Root Server: TLD sunucusuna yönlendirir (.com).
5. TLD Server: Yetkili İsim Sunucusuna (Authoritative Name Server) yönlendirir (örn: AWS Route53).
6. Authoritative Server: IP adresini döndürür.

Yaygın Kayıt Türleri

• A: Hostname -> IPv4 (1.2.3.4).
• AAAA: Hostname -> IPv6.
• CNAME: Hostname -> Hostname (Takma Ad). Kök domainde (@) kullanılamaz.
• MX: Mail Exchange (E-posta).
• TXT: Metin notları (SPF, doğrulama).
• NS: Name Server (Bu bölgeyi kim yönetiyor?).

---

2. HTTP (HyperText Transfer Protocol)

Web'in protokolü. İstek/Yanıt (Request/Response) modeli.

HTTP Metotları (Fiiller)

• GET: Veri getir. (Idempotent - Tekrarlanabilir).
• POST: Yeni veri oluştur.
• PUT: Veriyi güncelle/değiştir. (Idempotent).
• PATCH: Kısmi güncelleme.
• DELETE: Veriyi sil.

HTTP Durum Kodları

• 2xx (Başarılı):
  • 200 OK: Standart başarı.
  • 201 Created: Kaynak oluşturuldu.
• 3xx (Yönlendirme):
  • 301 Moved Permanently: SEO dostu kalıcı yönlendirme.
  • 302 Found: Geçici yönlendirme.
• 4xx (İstemci Hatası):
  • 400 Bad Request: Geçersiz sözdizimi.
  • 401 Unauthorized: Kimlik doğrulama gerekli.
  • 403 Forbidden: Kimlik doğrulandı ama yetki yok.
  • 404 Not Found: Kaynak bulunamadı.
• 5xx (Sunucu Hatası):
  • 500 Internal Server Error: Uygulama çöktü.
  • 502 Bad Gateway: Üst sunucu (upstream) başarısız oldu (Nginx -> App).
  • 503 Service Unavailable: Aşırı yüklenme veya bakım.
  • 504 Gateway Timeout: Üst sunucu çok uzun sürdü.

---

3. HTTPS (Güvenli)

SSL/TLS üzerinden HTTP. Veriyi iletim sırasında şifreler.

TLS El Sıkışma (Basitleştirilmiş)

1. Client Hello: "Ben TLS 1.2/1.3 destekliyorum".
2. Server Hello: "Hadi TLS 1.3 kullanalım. İşte Sertifikam."
3. Doğrulama (Verification): İstemci sertifikanın geçerli olup olmadığını kontrol eder (güvenilir CA tarafından verilmiş mi, süresi dolmuş mu).
4. Anahtar Değişimi (Key Exchange): Simetrik bir oturum anahtarı üzerinde anlaşırlar.
5. Güvenli Oturum: Gelecekteki tüm veriler oturum anahtarı ile şifrelenir.

Sertifikalar

• CA (Certificate Authority): Güvenilir otorite (örn: Let's Encrypt, DigiCert).
• Self-Signed: Geliştirme için iyidir, tarayıcı uyarılarını tetikler.
• Wildcard: *.ornek.com, api.ornek.com ve www.ornek.com adreslerini kapsar.