03 - İzinler ve Kullanıcılar

Linux çok kullanıcılı bir sistemdir. Her dosyanın bir sahibi, bir grubu ve izinleri vardır.

İzinleri Anlamak (ls -l)

ls -l komutu şöyle bir çıktı verir: -rwxr-xr-- 1 user group 4096 Nov 20 15:00 script.sh

Buradaki -rwxr-xr-- kısmı izinleri belirtir:

1. Karakter: Dosya tipi (- dosya, d dizin, l link)
2. Kalan 9 karakter 3'erli gruplara ayrılır:
   • User (u): Dosya sahibinin izinleri (rwx)
   • Group (g): Grubun izinleri (r-x)
   • Others (o): Diğer herkesin izinleri (r--)

İzin Harfleri

• r (read): Okuma izni (4)
• w (write): Yazma/Değiştirme izni (2)
• x (execute): Çalıştırma izni (1)

İzinleri Değiştirmek: chmod

İzinleri değiştirmek için chmod (change mode) kullanılır. İki yöntemi vardır:

1. Sembolik Mod

chmod u+x script.sh    # Kullanıcıya çalıştırma izni ver
chmod g-w dosya.txt    # Gruptan yazma iznini al
chmod o=r dosya.txt    # Diğerlerine sadece okuma izni ver
chmod +x script.sh     # Herkese çalıştırma izni ver

2. Sayısal Mod (Octal)

Her izin grubunun toplamı alınır (r=4, w=2, x=1).

• 7 (4+2+1) = rwx (Tam yetki)
• 6 (4+2) = rw- (Okuma ve Yazma)
• 5 (4+1) = r-x (Okuma ve Çalıştırma)
• 4 = r-- (Sadece Okuma)

chmod 777 dosya.txt   # Herkes her şeyi yapabilir (Güvensiz!)
chmod 755 script.sh   # Sahip: rwx, Grup: r-x, Diğer: r-x (Standart script/dizin izni)
chmod 644 dosya.txt   # Sahip: rw-, Grup: r--, Diğer: r-- (Standart dosya izni)
chmod 600 key.pem     # Sadece sahip okuyup yazabilir (Gizli anahtarlar için)

Sahiplik Değiştirmek: chown

Dosyanın sahibini ve grubunu değiştirir. Genelde sudo (yetkili kullanıcı) ile kullanılır.

sudo chown ahmet dosya.txt          # Sahibini ahmet yap
sudo chown ahmet:yazilim dosya.txt  # Sahibini ahmet, grubunu yazilim yap
sudo chown -R ahmet klasor/         # Klasör ve içindekileri recursive değiştir

Kullanıcı İşlemleri (Kısaca)

• sudo: Komutu yönetici (root) yetkisiyle çalıştırır.
• useradd: Yeni kullanıcı ekler.
• passwd: Şifre değiştirir.
• su: Kullanıcı değiştirir (Switch User).