01 - Sistem Yönetimi (System Administration)

İleri seviye Linux kullanımı, sistemi ayakta tutmak ve yönetmekle ilgilidir.

Disk Yönetimi

Disk Kullanımı

df -h       # Disk doluluk oranlarını insan okunabilir formatta gösterir
du -sh *    # Bulunduğun dizindeki dosyaların boyutunu gösterir

Disk Bölümleme ve Formatlama

Dikkat: Bu komutlar veri kaybına neden olabilir!

• fdisk veya parted: Disk bölümleme araçları.
• mkfs.ext4 /dev/sdb1: Diski ext4 formatında biçimlendirir.

Mount (Bağlama)

Linux'ta diskler bir klasöre "bağlanarak" kullanılır.

mount /dev/sdb1 /mnt/yedek    # Diski bağla
umount /mnt/yedek             # Diski ayır

Kalıcı olması için /etc/fstab dosyasına eklenir.

Log Yönetimi

Sistemde ne olup bittiğini anlamak için loglar hayati önem taşır. Genellikle /var/log altında bulunurlar.

• /var/log/syslog veya /var/log/messages: Genel sistem logları.
• /var/log/auth.log: Giriş denemeleri ve yetki işlemleri.
• /var/log/nginx/access.log: Web sunucusu erişim logları.

tail -f /var/log/syslog   # Canlı log takibi
grep "error" /var/log/syslog  # Hataları filtrele

Log Rotate

Log dosyaları zamanla şişer. logrotate servisi bunları sıkıştırır ve arşivler.

Zamanlanmış Görevler (Cron Jobs)

Belirli zamanlarda otomatik çalışacak komutlar için cron kullanılır.

crontab -e    # Cron tablosunu düzenle
crontab -l    # Cron tablosunu listele

Format:* * * * * komut (Dakika - Saat - Gün - Ay - Haftanın Günü)

Örnekler:

# Her gün saat 03:00'te yedek al
0 3 * * * /home/user/backup.sh

# Her 5 dakikada bir çalış
*/5 * * * * /home/user/check_status.sh

Arşivleme ve Sıkıştırma

tar (Tape Archive)

Dosyaları birleştirir ve sıkıştırır.

tar -cvf arsiv.tar klasor/      # Sıkıştırmadan paketle
tar -czvf arsiv.tar.gz klasor/  # Gzip ile sıkıştır (En yaygın)
tar -xzvf arsiv.tar.gz          # Arşivi çıkar

zip / unzip

zip -r arsiv.zip klasor/
unzip arsiv.zip